"Netwerken vormen de nieuwe sociale morfologie van onze samenleving en de verspreiding van netwerklogica verandert de wijze van werken en resultaten in processen en productie, ervaring, macht en cultuur. Hoewel netwerken, als organisatievorm, al bestonden in andere tijden en plaatsen voorziet het paradigma van de informatietechnologie in de materiële basis  voor de verspreiding in de totale sociale structuur." Manuel Castels, 1996

de voecat wereld 

De opkomst van de netwerksamenleving

Het begrip Netwerksamenleving dateert van voor het internet tijdperk. Al in 1981 gebruikte de Noor Stein Braten het begrip als eerste. De Nederlander Jan van Dijk beschreef de netwerkmaatschappij in 1991. Naast deze twee pioniers wordt Manual Castells beschouwd als een grondlegger van het begrip. Hij schreef een lijvige trilogie waarvan de eerste titel 'The Rise of the Network society'. Castells voorzag in 1996, het jaar dat de eerste smartphone op de markt kwam, dat we naar een samenleving toegingen waarin iedereen met iedereen verbonden zou zijn en dat dit grote gevolgen zou hebben voor onze manier van organiseren en werken. Nu, 20 jaar later kunnen we alvast een begin zien van die veranderingen, wetende dat de wereld van 'the internet of things' nog moet komen... We staan aan de vooravond van een maatschappij waarin apparaten, robots en mensen verbonden zijn in een wereldwijd netwerk. De veranderingen die hieronder beschreven staan zijn nog maar het begin!

VOECAT

Amerikaanse soldaten die lessen strategisch leiderschap volgen op de US Army War College leren daar over de VUCA wereld: volatile, uncertain, complex en ambigue.  Inmiddels is VUCA een begrip in de management literatuur en vormt het een goede kapstok voor een beschrijving van de wereld waarin we leven. In het Nederlands kun je spreken van een vluchtige, onzekere, complexe en ambigue wereld. Daar kun je nog twee elementen aan toevoegen die voor de netwerksamenleving van belang zijn. De wereld is eveneens exponentieel en transparant geworden. daarom het voorstel om te spreken van de VOECAT wereld waarop organisaties en bewoners zich moeten instellen om succesvol te zijn. Die eigenschappen van onze huidige wereldwijde samenleving zijn enerzijds bedreigend en bieden anderzijds ongekende mogelijkheden voor wie zich aan haar eisen weet aan te passen. 

Vluchtig

Eén klik en je hebt een vriend op Facebook, 140 tekens en de wereld kent je gedachten via twitter, één plaatje en je connecties weten waar je bent op Instagram, Snapchat of What's app. De boodschappen die we dagelijks naar elkaar sturen zijn kort en snel vervlogen. De VLUCHTIGHEID zie je ook in de levenscyclus van producten waar bestaande modellen al voor hun levenseinde vervangen zijn door nieuwe, verbeterde versies. Maar ook in macht, waarbij gevestigde partijen ineens hun zwevende achterban kunnen kwijtraken. Lidmaatschappen zijn niet meer voor het leven en loyaliteit is vervangen door relevantie. Zonder betekenisvolle relatie houden verbindingen op te bestaan, en dat gebeurt in de vluchtige wereld snel. Mc Kinsy Duitsland schreef in 2010 een advies voor de Duitse Bankwereld onder de titel: "Welcome to the Volatile World".

Onzeker

Die vluchtigheid maakt ons ONZEKER. Daarnaast betekent de wereldwijde verbinding via internet dat er ketenreacties kunnen ontstaan. Bijvoorbeeld door een twitterbericht dat een 'twitterstorm' kan ontketenen. Een mooi voorbeeld wordt beschreven in 'Easycratie' van Aslander en Witteveen. Een vrouw pleit mede via twitter voor inenting tegen baarmoederhalskanker. Zij krijgt zoveel steun dat de overheid besluit tot een vaccinatieprogramma. Vervolgens ontstaat er een tegenbeweging, ook weer op twitter en blijkt dat een groot deel van de doelgroep, jonge meiden, zich niet wil laten inenten. Machtsvorming vanuit een kleine groep die in korte tijd veel steun mobiliseert maar zich even snel tot het tegendeel ziet keren. Besluitvorming is erg lastig in de netwerksamenleving en kan als gevolg van snelle ketenreacties tot ongewenste gevolgen leiden, zowel in schaal als in richting. Inmiddels is twitter alweer een medium voor de oudere generatie geworden, over vluchtigheid gesproken...

Exponentieel

De onzekerheid wordt gevoed doordat we in een EXPONENTIEEL tijdperk leven. Of je nu kijkt naar de wereldbevolking, het aantal mensen dat toegang krijgt tot internet, de CO2 uitstoot of de ontwikkeling van kennis en technologie. de groei is niet lineair, dat wil zeggen schuin om hoog, maar exponentieel in de vorm van een hockeystick, die bijna verticaal omhoog gaat. Diamandis en Kotter beschrijven in 'Bold' vanuit een zakelijk perspectief hoe snel 'geknutsel in een garage' kan leiden tot een miljardenbedrijf. Hoe in het internet tijdperk een nieuw product in korte tijd miljoenen consumenten kan bereiken. De Samsung Galaxy Note7, met de brandbare batterij laat ook zien hoe risicovol ondernemen in het exponentiële tijdperk kan zijn. 2,5 miljoen toestellen moesten worden teruggehaald uit tien landen.

Complex

Al die vluchtige verbindingen en exponentiële ontwikkelingen maken de wereld niet alleen onzeker maar ook uitermate COMPLEX. Die complexiteit komt van twee kanten. De wereld zelf wordt ingewikkelder, maar we nemen ook minder tijd om hem te begrijpen. Door de voortdurende informatiestroom zijn we bezig met wat ons vandaag overkomt, en een beetje met de dag van morgen maar verdiepen we ons nauwelijks meer in de 'day after tomorrow'. De termijn waarop besluiten worden genomen is noodgedwongen beperkt tot enkele maanden, hooguit een jaar. Ondanks alle peilingen wordt het steeds moeilijker om de verkiezingsuitslag te voorspellen. Niemand kan meer goed bepalen wat de lange termijn gevolgen zijn van een besluit. En daarbij neemt ook nog eens het aantal keuzes dat we voorgeschoteld krijgen met de dag toe. In 'The Paradox of choice' legt  Barry Schwartz uit hoe de steeds groter wordende keuzemogelijkheid het kiezen moeilijker maakt. 

Ambigue

Nepnieuws is een recent fenomeen dat tijdens de verkiezingen in de VS in 2016 opdook. Hoe weten we wat waar is en wat niet? In hoeverre is er sprake van 'alternative facts' zoals de woordvoerder van president Trump ze noemt. De wereld van internet heeft een AMBIGUE karakter. Filmpjes worden gemanipuleerd, nieuwsberichten bedacht en feiten opnieuw geschikt. Daarbij wordt informatie door zoekmachines en social media met behulp van algoritmes gefilterd. We krijgen te zien wat 'bij ons past'. Levend in die ambigue wereld in onze 'filter bubble' is het moeilijk om ons nog een goed beeld te vormen van de werkelijkheid. Het is in deze ambigue wereld heel moeilijk besluiten nemen als individu. Diversiteit en dialoog worden belangrijk om verschillende invalshoeken te kunnen bepalen.

Transparant

Ondanks de ambiguiteit wordt met behulp van big data ons leven geanalyseerd. Dat kan, doordat wijzelf en anderen, veel over ons op het web zetten. En niet alleen over ons, ook over politici, bedrijven en overheidsinstellingen. Informatie komt op al dan niet legale wijze op het internet terecht, bijvoorbeeld via wikileaks. Daarnaast worden onze gangen gevolgd via bewakingscamera's en tracking systemen gekoppeld aan onze smartphone. Wij en de wereld zijn TRANSPARANT  geworden en die transparantie neemt toe met al zijn positieve en negatieve elementen.  De onderzoeksgroep  Bellingcat maakt gebruik van de transparantie door via internet onderzoek te doen naar bijvoorbeeld de ramp met de MH17, met soms verbluffende resultaten.

De toekomst is aan kleine eenheden

Castells heeft gelijk gekregen met zijn stelling dat internet de totale sociale structuur van de samenleving heeft beïnvloed en in steeds grotere mate bepaalt.  Wie wil overleven, of zelfs succesvol wil zijn in de VOECAT wereld, incorporeert de verandering.  Zoals altijd is hier sprake van kansen en bedreigingen, alleen zijn ze veel extremer dan we ooit gewend waren. Het is duidelijk dat logge wereldwijde, van boven af geleide instituties daarin geen rol meer kunnen vervullen. Ze zijn te traag, te star en te behoudend. De toekomst is aan kleine eenheden, verbonden door betekenisvolle relaties. Daarbij ondersteund door de block chain technologie: De netwerkorganisatie.